KEETlog

Ik ben er mee begonnen, omdat ik mijn schrijven wilde verbeteren en om te kijken of ik het zou kunnen.

Ik ben er mee doorgegaan, omdat het mijn bewust zijn een stukje blijkt te vergroten. Elke dag even gaan zitten om onder woorden te brengen wat je op dat moment het meest bezig houdt, is zinnig.

Het was ook vreemd om mensen te ontmoeten die dat dan hadden gelezen en iets van mij wisten, wat ik voor mijn gevoel niet had verteld. Een raar soort exhibitionisme en ook wel leuk.

Dat was weer een vol en veelbewogen weekje. Twee dagen verteld in Ouderkerk aan de Amstel. In de huid gekropen van een een schoorsteenveger, een schoolmeester en een fotograaf uit de 20-er jaren van de vorige eeuw. Op een idyllische plekje aan de oever van de Amstel achter en in de grote kerk. Bek af ben ik na zo'n dag. Steeds opnieuw opladen voor de volgende groep en alles geven. Om half zes uit bed is voor mij ook wel erg vroeg. Al die kinderen met hun steeds weer verschillende leerkrachten die allemaal weer op hun eigen manier omgaan met zo'n project en met hun groep.

Deze week ook het certificaat gehaald waarmee ik de officiële cursus Intern Cultuur Coördinator mag geven. Contact met zeer diverse mensen uit de wereld van cultuur en onderwijs. In één van de werkvormen mochten beide groepen ongezouten kritiek in elkaars klachtenbus gooien. Alle stereotypen kwamen over tafel, maar bleken ook steekhoudend.

Wat je ook doet in een school, welke systeem, methode of project je ook invoert, de man of vrouw voor de klas geeft de absolute doorslag.

In de vroege ochtend klim ik het duin achter ons huisje over en kom op het noorderstrand. Er staat een forse noordwestenwind. Vanavond zal het gaan stormen. De zon staat nog zo laag, dat het hele strand in de schaduw van de duinen ligt, dus ik besluit oostwaarts om te lopen, de opgaande zon tegemoet. Als ijle sluiers jagen dunne laagjes zand onophoudelijk in vlagen laag en hevig over het strand mij voorbij. Drieteenstrandlopertjes lopen als kleine machientjes in gestrekte pas met hun korte pootjes, pal tegen wind en zandstralen in door de uitvloeiende branding. Die onverwoestbare opdondertjes pauzeren hier al eeuwen tijdens hun reizen tussen Groenland en Zuid-Afrika. Het zand slijpt voor mijn voeten uit prachtige patronen bloot in de verschillende laagjes strand. Plastic zakjes en stoelleuningen maken hun eigen geluid.

De duinen zien er uit alsof er met een reusachtig mes dikke plakken zijn afgesneden. Er ligt een baggerpijp half ingegraven vanaf het duin onder het strand naar zee. Als ik achter het duin ga kijken, blijken twee grote kranen met modderwater uit andere pijpen een compleet nieuw binnenduin langs de zeereep te leggen. Verderop planten mannen helmgras in de nieuwe glooiende hellingen.

Als ik op de meest oostelijke punt ben, klim ik opnieuw op een duintop. Terschelling is nauwelijks te zien in de nevelige zon. Ik zie baggerleidingen dwars over het eiland lopen. De kranen grommen in de verte als pré-historische monsters. Plotseling wordt ik overweldigd door een diep historisch besef. Met al onze middelen proberen we dit eilandje te beschermen tegen de zee. Honderden jaren geleden stonden op deze zelfde plek, mensen te kijken naar de opgetuigde OostIndiëvaarders die voor de rede van Vlieland lagen. Klaar om de rijkdommen van de wereld naar huis te halen. Meer dan duizend jaar geleden waren daar op het uitgestrekte wad, als kleine figuurtjes met hun beperkte middelen, monniken en boeren bezig een vaargeul te graven vanaf de binnenzee.

Mensen blijven al eeuwen onverstoorbaar knokken voor zo'n plakje zand in zee. We vinden er toch altijd weer iets op.

Er verandert wel wat op Vlie. Volgens de eilanders komt dat door Staatsbosbeheer die de pachtprijzen extreem hoog opjaagt. Daardoor worden de huisjes steeds meer gekocht door zeer rijken. Die hoeven niet meer te verhuren en zo staan de huisjes het grootste deel van het jaar leeg. Minder mensen op het eiland, in de winkels en de horeca. De slager is al verdwenen, hoelang blijft de rest?

De huisjes waar wij ieder jaar bivakkeren zijn in de 30-er jaren gebouwd voor arbeiders met een smalle beurs, zodat ze toch op vakantie konden. Kleine eenvoudige huisjes met enkel glas, lokale verwarming, kleine vertrekken en simpel sanitair. Wij vinden dat geweldig, lekker anders dan thuis. Maar volgens de verhuurders willen steeds minder mensen dat niet meer. Groter en luxer is het devies. Elk jaar zien we nieuwe, kolossale huizen met meerdere verdiepingen op plaatsen waar eerst nog een kleintje stond.

Midden in het dorp staat badhotel Bruin. Tot een paar jaar geleden was het nog een veredeld bruin café met houten banken in nissen voor het raam en nostalgie aan de muren. Nu is het een peperduur gerenoveerd, strak uitgevoerde lounge met dito meubilair. Op het terras zit de upper-class in trendy meubilair onder nepvachten aan de witte wijn te nippen. Weinig Jannen met petten meer.

Steeds meer winkeltjes mikken op mensen met een dikke portomonnee. Truien van dik € 300,- en laarzen van meer dan € 400,- Bij het Geuzennest nest betaal je voor een Westmalle Tripel maar liefst € 4,50!

Een weekje er even helemaal tussen uit. Wat een genot dat we dat af en toe kunnen..

We hoeven niet naar Turkije, niet naar Griekenland of de Spaanse costa. Gelukkig kunnen we het ons veroorloven om een weekje naar Vlieland te gaan. Lekker dichtbij en door het water toch helemaal weg. Een eilandje los van de wereld, waar helemaal niks te doen is. Alleen maar rust, ruimte, natuur en alle soorten weer. Waar je ook niks hoeft: niet skiën, niet zonnen, niet shoppen, geen agenda, geen computer, geen afspraken, geen deadlines, gewoon helemaal niks.

Leeg. Uitslapen. Eitje eten. Naar het wuivende gras kijken. Elke dag wel even op het terras van ons huisje in het zonnetje met koffie en een plak ontbijtkoek met echte boter. En dan ergens in de middag zin krijgen om een eindje te lopen. Naar het strand, het bos, het dorp, waar je maar zin in hebt. Een glas wijn in een kneuterige herberg, een paar boodschappen en weer lekker terug. Een lange, vrije avond met de wind om het huis en een boek in de stoel.

Een paar jongens die ik ken hebben een theatervertelling gemaakt. Gisteravond was de try-out.

Een oude doodgraver met een manke poot zit bij het vers gedolven graf van de man die waarschijnlijk al zijn hele leven op hem heeft neergekeken. Een leven lang zijn de dingen in zijn leven niet zo geweldig gelukt, wordt z'n werk bepaald door z'n been, gaat een prachtige liefde voorbij en doet hij het enige waar hij goed in is: spitten. Maar ja, zo gaan die dingen.

Een vondst. De situatie, de uitgeleefde man, het graf, de woede, de humor, de gelatenheid. Prachtig!

En dan de muziek. Ragfijne liedjes met precies de goeie toon. Muziek die er als ijle mistflarden omheen zweeft en dan weer rauw en ondraaglijk schrijnend er overheen scheurt. Wat kun je doen met een contrabas en een sax!

Toch weer zo stom geweest er wijsneuzige dingetjes over te zeggen. Maar zij hebben het toch maar geflikt. Iets neergezet waar hun ziel in ligt. Iets dat henzelf raakt, iets dat gewoon echt klopt.

Een stukje schrijven over wat er op dat moment op komt. Een bakje kwark met muesli en dan anderhalf uur in de stoel met een notitieblok voor creatief werk. Vandaag is dat het script van het Jan Arentsz theJAterstuk. Scène voor scène doornemen, voor m'n geest halen hoe het er uit gaat zien en ideeën verwerken.

Tegen negenen de mailbox openen en afhandelen wat er zich voordoet. Douchen, aankleden en een kop koffie. De planning voor die dag maken, voorzover die nog niet vastligt in afspraken. Om niet oeverloos en eindeloos voor de voet weg te werken, heb ik mezelf een structuur aangewend. Ik werk altijd in blokken van anderhalf á twee uur. Per blok is het werken aan opdrachten, vrij creatief werk of opruimwerk. Dat opruimen is zowel digitaal als echt en het vrije creatieve werk schiet er nog te vaak bij in.

Vandaag heb ik om tien uur een afspraak in Bergen. Een vergadering in Gusto met de educatiegroep van Tijdgeest. Daarna is er een gat van drie uur in de programmering. Ik loop een rondje door het dorp, eet m'n broodje en koop een paar filmtapes en een kabeltje voor later die middag. Om half één zit ik bij de Pilaren met de laptop voor m'n neus en werk twee uur aan een krantenartikel, een educatieontwerp voor een museum, leerpunten van de schaapskooiexcursie en een opzetje voor een nieuwe eenakter. Het is een lekkere plek om te werken: zicht op de weg en de Ruïnekerk, een paar warme cappucino's en tussendoor een sigaartje.

Tegen drieën ga ik naar Cinebergen om met een groepje jongeren te spotten. Vorige week hebben we voor het laatst gedraaid bij Ruben Hoeke en het is nu toe aan de montage. Om vier uur loop ik er even uit, door het bos naar het Oude Hof, om met een paar jongeren opnames te maken voor een filmfragment voor het JA-stuk. Iedereen is prima op tijd, het weer is top en binnen een half uur staat het er op. Terug naar de Zwarte Schuur. Om zes uur naar huis om te eten en m'n e-mail te checken op noodgevallen.

's Avonds naar het PCC waar we met de technische ploeg de afgelopen OverdieStudio evalueren. De gemaakte filmpjes zien er goed uit, we zijn er tevreden van.

Vorige week werd bekend dat een hotemetoot uit Marokko vindt dat de banden met Marokkanen in het buitenland moeten worden aangetrokken. Ze vormen eigenlijk de 17e provincie en moeten Arabisch leren, hun cultuur van herkomst beter kennen en geld blijven overmaken. Toen ik dat las dacht ik; nou, nou, nou, dit gaat wel erg ver. Waar blijven we dan met het belang van integratie. Hiermee wordt de boel wel onaanvaardbaar op scherp gezet. Maar zoals altijd is er ook nu weer een andere kant aan de medaille.

De afgelopen week hoorde en las ik tegengeluiden, waarin deze uitspraak werd geschetst als een tamelijk wanhopige actie van iemand die Marokkanen in het buitenland uit zijn invloedsfeer ziet glippen. Daarbij is misschien nog wel het meest vervelend dat de geldstromen naar 'huis' opdrogen. Blijkbaar komt hij tot zoiets doordat Marokkanen steeds meer op hun nieuwe land georiënteerd raken. De meeste Marokkanen hier kennen de man niet eens en doen lacherig over zijn ideeën. En trouwens, hoeveel Hollandse enclaves vormen 'onze' emigranten in het buitenland?

Toch doordringt dit mij wel weer opnieuw van een belangrijke gegeven: We hebben onze hersens gekregen om niet elk krantenbericht klakkeloos te duiden. Hoor en wederhoor, ook voor democratische burgers.

Vorige week liep ik door een school voor voortgezet onderwijs. Door het raampje naast de deur van een klaslokaal zag ik een jongen op zijn tafel liggen. Stoel achteruitgeschoven, jas nog aan, met zijn arm en zijn wang op zijn schooltas die voor hem op tafel lag. Een beeld dat me niet meer loslaat. Zijn buurman zat niet veel actiever. In de hele klas was gelatenheid. Op het laatst zag ik een glimp van de docent die voor de klas op zijn stoel zat te praten. Steeds opnieuw dringt dit beeld zich bij me op, met steeds andere associaties en gedachten. Hoe kan dit. Is dit tekenend voor de houding van de leerling van nu. Kan het rendement van onderwijs nog lager. Moeten we overstappen naar:'Je mag leren, maar als je die kans niet grijpt ga je buiten met twee handen aan de schop'. Hoezo Dijsselbloem. Alles staat of valt met de man of vrouw voor de klas. Kun je als leerkracht in de huidige (school)cultuur nog een andere houding bij leerlingen bewerkstelligen. Wat nou met idealisme en bezieling. Hebben we met z'n allen verloren?

Gisteravond de eerste editie van OverdieStudio. Vorig jaar hebben we veel succes gehad met de combinatie van theater en speelfilm in Overdie, met Studio hopen we nog veel meer contact met het publiek op te bouwen. Het komt er eigenlijk op neer dat we maandelijks een avondje televisie-studio spelen. Gisteren was het thema 'Eten'. We zijn de straat op gegaan om te filmen wat mensen voor het avondeten hadden gekocht, op het schoolplein vertelden jongeren over hun ontbijt en stalden hun lunchpakket uit. Of niet! We hadden een leuke reportage over de bereiding van Marokkaanse thee, het bezoek van minister Vogelaar en zelfs straatinterviews uit Hilversum.

Deze eerste keer was het paviljoen in het park ingericht als studio. Licht, geluid, camera's en knusse zitjes. Het was spannend, maar het is gelukt. We hadden deskundige gasten aan tafel en de theatergroep speelde en improviseerde in frisse sketches alledaagse situaties rond eten: van snacken op school tot buren aan tafel. Uiteraard valt er ook nog van alles te verbeteren, maar dat is weer een mooie uitdaging voor de volgende editie. De tips en ideeën stromen al weer binnen.

Het was in ieder geval heel erg gezellig. En dat is dan weer een oer-Hollands woord.

Een hele dag op werkbezoek naar Drenthe. Met nog zeven anderen, kijken naar verschillende schaapskooien en praten met herders. De ambiance is betoverend. Drenthe op z'n mooist. Ruig, vriendelijk, open, met een warme winterzon in pittig koude lucht. Heel verschillende kooien. Van romantisch rommelig met een rieten kap, oude houten gebinten en een zolder volgepakt met hooi en spinnenwebben tot een strakke hoge, ruime kooi, waar efficiënte bedrijfsvoering het belangrijkste criterium is. Wat dat betreft weinig romantiek, ook van de herders niet. Mogen ze nog zo feeëriek wonen met uitzicht over de hei naar alle kanten, het bedrijf moet wel rendabel blijven. Lammetjes met een scheef gebit, een trekkend pootje, ooien met dikke knieën, een moeilijke bevalling, een verstoten lam, ze gaan er onverbiddelijk uit. Er is een beheersplan, waarin precies is vastgelegd wat, waar en hoe lang er begraasd moet worden. Een kudde is een maaimachine en die moet goed lopen. Er is geen plaats voor een paar achteraan sukkelende ouwetjes.

Ondanks dat, blijft het een prachtig schouwspel om langs de kooi in de verte de kudde te zien lopen, met de kop aan de grond, de herder leunend op zijn staf en de hond vol aandacht er naast.

Mag het klimaat veranderen en de seizoenen vervlakken, het getij wordt nog steeds onwrikbaar bepaald door het licht. Trekvogels die blijven, lammetjes in de winter en krokussen in december, maar het blad en de mens richten zich nog steeds naar de zon.

Niets kan verhullen dat het jaargetij van het voorjaar weer op komt. De stoelen staan anders op het terras, omdat wij er weer lekker in het ochtendzonnetje koffie drinken. De eerste zonnestralen komen weer steeds dichter bij de wekker. Er zit 'anders' in de lucht. Ik krijg de neiging het werk van me af te gooien en lekker er op uit te trekken.

En, belangrijk ijkpunt, de kerstboom gaat vandaag weg. Er vallen al wat naalden uit, ook al is het een dennetje. Hij wordt fletser en leunt steeds verder achterover. In het voorjaarzonnetje halen we de kerstballen er af, poetsen ze glanzend en leggen ze zacht in het ritselpapier. De herder, de os en het lammetje die al weer weken zonder bezoek rond de stal scharrelen, verdwijnen weer voor 9 maanden in de doos. We zijn niet meer op de knusse lampjes binnen gericht, maar op het licht buiten. Het tafeltje is weer voor een bak geurige hyacinten.

Met OverdieTV, minister Vogelaar gefilmd. Ze kwam een dagje op werkbezoek in onze zonnige probleemwijk. Verschillende hoge piefs hadden hun hele dag vrijgeroosterd en hadden het er warm van. De minister was relaxted. Lekker kletsen met allerlei buurtbewoners en vooral luisteren naar wat iedereen wil. Als een groepje kinderen van het PCC-videoteam haar interviewt neemt ze alle tijd. Ze hebben leuke vragen en zij leuke antwoorden. Anders dan in het NOS-journaal. Over wat ze die ochtend gegeten heeft en waarom ze geen boerin is geworden, over haar kinderen die ze niet heeft maar de kleinkinderen weer wel?! Een groep braniejeugd komt goedmoedig meesukkelen, maar is helemaal gefocused op de pers. Ze zien de minister niet eens. Vogelaar? Wie is dat.

Een lekker dagje. Er is vast van alles aan de knikker, maar vandaag is er geen probleem te zien.

Om twaalf over twee word ik wakker. Er schiet me een fragment te binnen uit een voorstelling waar ik mee bezig ben. Ik probeer het weg te laten zakken zodat ik door kan slapen, maar dat lukt niet. Onstuitbaar dringen zich beelden en ideeën naar boven die over elkaar heen buitelen en voor mij helemaal nieuw zijn. Binnen een paar minuten heb ik oplossingen en vondsten voor minstens drie lopende projecten. Ik sta op, ga naar beneden en sla aan het schrijven. Anderhalf uur later lig ik weer in bed en schrijf de laatste opborrelende restjes, op de tast in m'n blocnote.

Zo af en toe gebeurt dat. Onvoorspelbaar. En ik heb tot nu toe geen verband kunnen ontdekken met wat ik overdag doe. Overdag kan ik er ook voor gaan zitten en dan stroomt het ook bijna altijd, maar niet zo heftig en overweldigend. Het doet nog het meest denken aan een uitbarstende vulkaan, een crearuptie of een brainxplosie. Laat ik het maar houden op creavuurwerk. Maar lekker is het.

Meestal op dezelfde tak. Soms iets lager als er veel wind is, soms iets hoger met een lekker winterzonnetje. Hij zit daar maar stil voor zich uit te kijken, een beetje weggezakt in z'n veren.

Gek dat ik daar niks van af weet. Ik weet hoe de cultuurverordening van de provincie in elkaar zit, welk bestek ze in de Middeleeuwen gebruikten, zelfs hoe de Amerikaanse presidentsverkiezingen er voor staan, maar niet hoe de merel in mijn eigen tuin leeft.

Straks is ie weer hartstikke druk met nesten bouwen, jongen voeren en eksters verjagen, maar nu zit ie daar in stille overpeinzing. Een mysterie in mijn eigen tuin.

'De poort wordt om 16.00 u. gesloten', staat met grote letters op de muur van de begraafplaats. Het is tien voor half vijf en de poort is nog open. Dan kunnen wij er nog net even in. We lopen de stille begraafplaats op, onder de geduldig overleunende bomen door. Even later staan we voor het graf.

Het blijft moeilijk te vatten dat daar beneden, in de donkere aarde, de resten liggen van een dierbaar mens. Het graf moet binnenkort geruimd en we kijken om ons heen of we de nieuwe plek kunnen vinden.

Niet een beetje dicht, met een sluipdeurtje, maar echt helemaal afgesloten. De ijzeren punten van het hek wijzen onverbiddelijk star omhoog naar de boog van het stenen poortgewelf. We kijken om ons heen. De begraafplaats ligt er stil en verlaten bij. Een prachtplek, maar niet om opgesloten te zitten.

Een eindje verderop langs het hoge hek wordt gebouwd. Met een steigerbok en een metselkuip bouwen we een opstapje naar de vrijheid. En als we aan de andere kant op de grond springen voelt de wereld nieuw.

Eerst boer Jan, die toch wel een beetje aan het draaikonten was. Of leek dat maar zo door de slimme montage van zijn vertwijfeling tegen woeste wolkenluchten. Daarna de uitgekookt geregisseerde onthullingen van P.R.

Zou het voor boer Jan niet veel beter zijn geweest als hij gewoon een bemiddelingsbureau in de arm had genomen. Misschien was zijn Siepie hem dan niet ontglipt, of had Annet een echte kans gekregen. En is entertainment nog de enige manier om een moordonderzoek financieel rond te krijgen?

De publieken en de commerciëlen hebben in ieder geval eendrachtig een boeiend televisieavondje neergezet. Bij P.R. ontgaat het je bijna dat het lang uitgerekte relaas rijkelijk is gelardeerd met reclameblokken. Dat geeft je lekker even de tijd om over het vervolg te speculeren. Je zou bijna vergeten dat het om een echt dood meisje gaat. Eigenlijk snap ik niet waarom P.R. nu al is gestopt met die auto-opnames. Als hij nog even was doorgegaan, hadden we gehoord hoe het meisje eigenlijk is gestikt in zijn sperma en dat er heel iemand anders met D's bootje heeft gevaren. Dat gaan we vast nog wel zien in de speelfilm, want deze koe is nog lang niet uitgemolken.

Ik gun me de tijd niet om even ruimte vrij te maken in m'n hoofd, voor het schrijven van een stukje.

We hebben problemen met onze CV-ketel. In de laatste opwarmfase begint hij elke keer zachtjes te fluiten en dat verandert langzaam in een een ratelend geluid dat door het hele systeem resoneert. Het lijkt mij uit de pomp te komen, dus ik ga op zoek naar het knopje waarmee ik de pomp een stapje lager kan zetten. Vroeger zat dat er op, standje I, II en III. Dat blijkt op dit nieuwe type onvindbaar.

"Kookgeluiden", zegt de monteur. Hij moet even overleggen met de fabrikant, maar vervolgens blijkt het aan ons te liggen. Wij verwarmen maar twee ruimtes in huis, de kamer met open keuken en de badkamer. Dat is te weinig. De ketel kan zijn Hoge Rendement pas afleveren als hij meer ruimtes verwarmt. Wij hebben op de slaapkamer nooit de kachel aan en op de werkkamer vinden we het zonde om te stoken als we er niet zitten. Da's ook uit milieu-oogpunt.

Er is geen andere oplossing. Hij stelt het vermogen nog wat lager in, maar dan lopen we wel het risico dat we het met strenge vorst niet warm krijgen. En zo zitten we met een hightech HR-ketel die pas zuinig kan stoken als je meerdere ruimtes onnodig verwarmt?!

M'n zus doet 't weer. Reizen met haar vriend. Nu zitten ze weer voor een week of zes in Chili en Argentinië. Meestal doet me dat niet zo veel. Ik denk hier minstens evenveel te beleven. Maar nu krijg ik die foto's weer op m'n scherm en lijkt het me heerlijk om daar rond te zwerven. Genieten van het landschap, de mensen en alles wat anders is. Niks moeten en alles kunnen. Zomaar aan de andere kant van de wereld. Misschien moet ik het toch ook maar 'ns een keer gaan doen. Al is het alleen maar om te ervaren dat het niks toevoegt aan de kwaliteit van het leven, of om er aan verslingerd te raken.

Onze lieve heer is toch wel een tov opperwezen. Ze heeft voorzien in een warm winterzonnetje in ons achtertuintje. Met een lekker sigaartje en een hete mok koffie heb ik me weer helemaal verzoend met mijn bestaan. Scheelt weer een hele reis.

Terwijl een druilerig motregentje over de Zuiderzee drenst, loop ik over het voorplein naar het kasteel. De zware muren rijzen hoog op tegen de nachtlucht. De vensters tekenen zich zachtgeel af. Er klinkt muziek.

Binnen stap ik in een andere tijd. Alles is warm verlicht met kaarsen. Lange gedekte tafels staan vol met schalen en kannen van aardewerk. Een bont gezelschap zit rond de tafels gezellig te kletsen. Er wordt gegeten, gelachen en gedanst. Van kinderen tot grijsaards, iedereen is gekleed in authentiek Middeleeuwse dracht.

Ik ben te gast op het winterfeest van het Verbond van Christoforus. Een Middeleeuws banket op kasteel Radboud in Medemblik. Alles is ingericht en aangekleed, zoals dat er eind 15e eeuw moet hebben uitgezien, van de kinderen t/m de tafels. Boogschutters, handwerkslieden en zelfs de schout is in stijl aanwezig. Dat is wel heel leuk van zo'n re-enactment groep. Alles klopt. De spullen waarmee ze eten en drinken, de messen en attributen die om hun middel hangen, de stoffen waarvan hun kleding gemaakt is zelfs de steken waarmee het in elkaar is gezet. Een smidsknecht laat me zien hoe hij met z'n vuurslag vuur kan maken in zijn tondeldoos. De verhalenverteller heeft zelfs een middeleeuws brilletje aan zijn riem hangen. En ook het eten bestaat uit gerechten zoals die toen op tafel moeten hebben gestaan. Ongewone combinaties van bekende ingrediënten geven verrassende smaken in grote hoeveelheden. Al pratend sneuvelen de nodige vooroordelen over die tijd. De 19e eeuwse romantiek en Hollywood blijken mijn beeld van de Middeleeuwen behoorlijk vervormd te hebben. Het is een stuk vrolijker, kleurrijker en beschaafder dan ik dacht. En de bezieling waarmee me dat in allerlei toonaarden wordt verzekerd is hartverwarmend. Wat gebeuren er toch leuke dingen waar ik niks van af weet.

Bij mij duikt dan onmiddellijk de associatie op met autoverkeer. Ik ben geen auto-hater, integendeel, maar ik ben wel tegen misbruik. Auto wordt gebruikt als snoep, terwijl het eigenlijk een pijnstiller is. Alleen als de pijn ondragelijk wordt, neem je de bijwerkingen op de koop toe. Helaas blijken, net als met e-mailverkeer, morele prikkels niet of slechts kort te werken.

Met massale vrijwillige beperking is er geen meter extra asfalt meer nodig, maar we gebruiken ons gezond verstand uitsluitend als de buurman het ook doet.

Dus blijven de financiële prikkels over: de bijwerking die we het meest pijnlijk vinden.

Die van de supermarkt zitten strak in een dun droog schilletje, dat niet te pellen is zonder de halve mandarijn stuk te trekken. Hooguit in twee brokken te eten, met weinig sap en een bek vol vel.

De schil glanst al anders. Als ik 't puntje openmaak, blijkt de dikke, zachte schil heel los om de vrucht te zitten. De partjes liggen los, vol en glanzend tegen elkaar. En de smaak...., de smaak is zo verrassend fris en zoet, de hoeveelheid sap zo overweldigend, dat je langzaam en aandachtig partje voor partje over je tong laat lopen.

Dit is een alternatief. Hiermee wordt het een stuk gemakkelijker om voor gezond te kiezen.

In de super is dat niet te koop, omdat daar de prijs een belangrijker criterium is dan de kwaliteit. Met het geld dat we overhouden, compenseren we dan het gebrek aan smaak met chips, worst, e-nummers en vet. En na een paar jaar beseffen we niet meer wat we missen.

Van alles minder, maar dan wel ècht lekker. Kost hetzelfde en maakt de rotzooi overbodig.

Blijkt ook te gelden voor de bijna vergeten, pure smaak van goed brood, groente en zelfs voor vlees.

Is het misschien toch beter om hard te schreeuwen, dominant te leiden, harde eisen te stellen, ze nog verder te pushen, de beuk erin, in plaats van de positieve dingen belonen, een goeie sfeer in het team, de motivatie uit hen zelf te laten komen, mild en stimulerend te zijn.

Komt een team toch tot grotere daden met een sterke leider, die zich niet teveel gelegen laat liggen aan allerlei persoonlijke wissewasjes of krijg je de beste resultaten met veranderingen van onder af. Draagvlak creëren en consensus zoeken of met visie voor de troepen uit. Blijven we te veel heen en weer slingeren rond een slappe grootste gemene deler of bouwen we iets dat boven onszelf uit stijgt. Is democratie wel zo democratisch of zijn we op de langere termijn beter af met een verlicht despoot.

Moeten we wat verder vooruit kijken en ons niet bemoeien met de actuele Chinese autoriteit.

Blijkt Bush misschien over 10 jaar wel heel goed geweest te zijn voor de wereld?

In de 90-er jaren besloten we van ons schoolplein een speelplaats te maken. Met een vrachtwagen vol tamme kastanjestammen en een paar grote waterleidingbuizen van het PWN, 25 houten stroompalen van het PEN, een grote, prachtige es van de gemeente, scheepstouw van een vader en een paar vrachten zand gingen we aan het werk. Na heel wat zaterdagochtenden met soms wel 15 vaders, stapels gevulde koeken, een potje bier en stramme spieren achteraf, werd het een kinderparadijs. Houtsnipperpaden door de bosjes om te sluipen, heuvels, een klimboom, een hut op palen, een scheepje, een slingermast enz. We kwamen in voorbeeldgidsen en kregen studenten met camera's over de vloer. De kinderen speelden als nooit tevoren. Weg verveling en irriteerruzies. Er was zat te doen.

Vijf jaar geleden moest alles weg. Het voldeed niet aan de nieuwe veiligheidsvoorschriften. Er waren tal van plekken met meer dan 60 cm valhoogte, geen rubbertegels, kans op splinters, kortom te veel risico. Al die jaren was er nooit iets ernstigs gebeurd. Wel blauwe plekken, schaafwonden en builen, natuurlijk, dat hoort er bij als je speelt en je grenzen verkent. De ernstige voorvallen kwamen pas toen het plein weer leeg en kaal was. Toen knalden ze met de koppen tegen elkaar, omdat er niks anders te doen was dan hard rennen met te veel tegelijk.

Nu investeren Duitse verzekeringsmaatschappijen in "risicovolle buitenruimtes voor kinderdagverblijven, omdat kinderen door de (schijn)veiligheid van de huidige buitenruimtes tot zulke onbeholpen volwassenen uitgroeien dat ze een enorme kostenpost voor hun verzekering worden."(Volkskrant 10-1)

Hoe groter iets wordt hoe trager het ook gaat. Dat geldt voor levende wezens en ook voor projecten en organisaties. Meer mensen betekent meer inbreng, meer ideeën, meer kennis en vaardigheden, maar ook meer organisatie en vooral ook communicatie. Hoe blijf je bewaken dat iedereen nog steeds dezelfde droom aan het realiseren is. In grote projecten zit een veel groter deel 'overhead'. Werk dat niet meer het primaire doel is, maar een secundaire laag gaat vormen. Die laag moet in verhouding blijven met wat er uiteindelijk primair moet gebeuren, anders krijg je het verhaal van de brugwachter.

Een brugwachter werd i.v.m. het toenemende verkeer steeds drukker. Na te lange tijd kreeg hij een assistent om hem bij te springen. Na verloop van tijd moest er toch iemand bij om de communicatie en werkverdeling tussen de brugwachter en zijn assistent te managen. Uiteindelijk vond men dat toch allemaal wel erg duur worden en werd de brugwachter ontslagen.

Tandwielen ratelen en met een klap komt mijn printer tot stilstand. Aan de onderkant loopt er inkt op de plank. Ik ben altijd geneigd om de zaak open te schroeven en te kijken wat er te fiksen valt, maar dat lijkt me in dit geval vrij hopeloos. Even het internet op. Met een kwartiertje klikken ben ik helemaal op de hoogte van mogelijkheden, prestaties en prijzen. Die prijzen zijn enorm gedaald. Sommige printers kosten zelfs minder dan een inktpatroon. Inktpatronen!.

Ik heb net vorige maand met korting een voorraadje gekocht, dus nu ligt er nog voor meer dan € 100 op de plank. Die passen in wel 12 verschillende typen, maar niet meer in een nieuwe. Allemaal uit de handel.

Binnen een paar minuten heb ik een adresje aan de andere kant van de stad en een uurtje later staat er voor € 20,- een verse printer te draaien alsof er niks gebeurd is. Vroeger zou ik die man nooit gevonden hebben via kleintjes in de krant of briefjes in de super.

Sinds kort heb ik als startpagina de weerkaarten van het KNMI ingesteld. 'Er gaat een lagedrukgebied boven ons langs en dat betekent dat de wind gaat ruimen van oost door zuid naar west. Morgen trekt er een occlusiefront over ons heen, maar ik kan nog niet precies voorspellen wat dat voor ons weer betekent.' Dat moet ik nog wel gaan leren voor mijn molenaarsopleiding.

Wat ik vooral leuk vind is de informatie die je 'uit de lucht' kunt halen. Welke kant gaan de wolken op, hoe hoog zitten ze, hoe zien ze eruit, waar zal dan de depressie liggen, wat kan dat voor het weer betekenen en dan even kijken of mijn voorspelling klopt met internet, de weerman en vooral: de realiteit. Want uiteindelijk is het doel dat ik de juiste maatregelen kan nemen met de molen. Moet de kap gedraaid, kan ik verder met deze zeilen of is het verstandig om te zwichten, is er kans op windstoten of onweer.

De moskee staat helemaal aan de andere kant van de stad, dus ik krijg op de fiets een mooie dwarsdoorsnede van wat er te beleven is. Een verlaten auto op het voetbalveld, lange moddersporen op het fietspad, een politiewagen, vuilnisbakken in brand en voorbijgangers die schichtig wegkijkend hun kinderen meetrekken. Wat er ook gebeurt, nergens zegt iemand er iets van. Pas als de politie komt blijven we op afstand staan kijken. Soms vlak bij de jeugd die ook tussen de huizen gevlucht is. Een harde vuurwerkdreun. Wat kan de politie doen, als wij niet ook onze verantwoordelijkheid nemen. Voor agenten moet dat toch ook frustrerend zijn: steeds alles moeten opknappen, terwijl de burger langs de kant blijft staan. Bouwstenen voor anarchie en een politiestaat.

En natuurlijk is het eng om wildvreemde jongeren aan te spreken op hun gedrag, maar zorg dan dat ze niet wildvreemd blijven.

Mijn goede voornemen: vanaf nu groet ik al die gasten die ik regelmatig in m'n buurtje tegenkom. Je zult zien, 't zijn net mensen. Op een gegeven moment groeten ze terug. Niet meer anoniem, makkelijker om mee te praten. Ook als er geen rottigheid is.

Alles is van slag. De narcissen steken hun gele koppen al in de lucht en bevriezen vertwijfeld. De eksters en de kraaien bakkeleien krijsend en krassend om het oude nest van vorig jaar. Langs de Baakmeerdijk zitten nog kieviten in het land, die gaan blijkbaar niet eens meer weg. Marjan trekt al stofzuigend het behang van de muur en haar dochter breekt op een glad straatje haar arm op twee plekken.

Zo zitten we dan aan het eind van de dag uren stil te kijken en te wachten in de krochten van het ziekenhuis. Om ons heen mensen die met slangetjes in hun neus hun familie ontvangen. Winters geklede bezoekers die met bossen bloemen en glitterende pakjes via de brede gangen hun dierbaren proberen te bereiken.

Al om half vijf hoor ik de eerste ruitenkrabbers. Alles is wit. Het is anders donker dan met regen. Helderder, transparanter. Het wordt ineens prioriteit om de thermostaat omhoog te draaien. Vanuit m'n voeten kruipt een soort dove verstijving omhoog. Een slok water kan ik volgen tot in m'n maag. De douche is alleen maar lekker voorzover je in het water blijft.

Buiten grijpt de pittige lucht m'n longen en m'n neusvleugels. Fietsen is heerlijk. Al trappend verwarm ik van binnenuit. Om beurten stop ik één hand in m'n zak. Na een kilometer of vijf zijn ze er aan gewend. Het brugdek is in bogen wit gestrooid, maar de metalen stroken blijven link. Op het kanaaldijkje glinsteren de ijskristallen. De stad komt moeizamer, maar gelaten op gang. Als ik in het bos kom begin ik m'n voeten te voelen. Dat is een nadeel van de ligfiets, het bloed stroomt daar minder door. De onbewaakte overgang midden in het bos is wit en glad. Voorzichtig scharrel ik er als eerste over. In de verte naderen de drie speldenprikken en even later zie ik een lange rij, zittende, lezende mensen warm en licht langs de bomen razen. Daarna is het doodstil op het bospad en ben ik weer alleen met donker en kou.

Gisteren weer gerepeteerd in prachtwijk Overdie voor het wijkfilmtheater. Volgens het beproefde concept. Zeer verschillende mensen die eerst hun eigen personage ontwerpen. Vervolgens al pratend en improviserend allerlei situaties bedenken, waarin die personages elkaar zouden kunnen ontmoeten. Dat levert al zoveel materiaal op, dat je er wel tien verhalen van zou kunnen maken. Gisteren prachtige scènes over een Marokkaanse moeder die niet wil dat haar dochter speelt met de dochter van een alcoholiste. Een doodongeruste vader die om half vijf 's ochtends z'n 16-jarige dochter opwacht na een avondje stappen. Een buurtbewoner die hangjongeren benadert die met vuurwerk zitten te rotzooien. In zo'n laatste scène wordt ook schrijnend duidelijk hoe moeilijk het is om te praten met jongeren die nergens meer mee te pakken zijn. Wanhopig word je daar van en het zet je aan het denken over hoe dan wel.

Geen idee wie de man is. Hij is iets belangrijks op het gebied van voetbal en hij kwam dit weekend aan het woord i.v.m. de vervallen wedstrijden. Die mochten niet doorgaan vanwege politie-acties, waardoor de burgemeesters het niet verantwoord vonden om de wedstrijden te laten spelen.

Wat mij vooral trof was de felle, emotionele manier waarop deze man uithaalde naar de politiemensen. Ze moesten die verwende mannetjes maar niet belonen met een cent extra in hun onderhandelingen. Of zoiets.

Ik weet niet wat deze meneer verdient. Ik weet wel wat zijn voetballers verdienen. En het lijkt me zinvol en heel rechtvaardig, dat ze voortaan uit eigen zak ALLE kosten betalen die samenhangen met de verdwazing en vergekking rond hun spelletje.

Naast de dijk is een kraan aan het werk. Een enorm ding. Hij rijdt niet op wielen, maar staat op poten. Grote wijduitstaande poten. Net een gigantische ijzeren spin. Hij verplaatst zich ongelooflijk snel en soepel met grote stappen door de nattigheid. Af en toe staat hij even stil en dan zakt het enorme lijf tot vlak boven het water en draait en schuift heen en weer alsof hij een prooi van alle kanten bekijkt. Dan hapt hij weer toe. Plotseling zet hij één poot over de dijk als hij zich verplaatst en ik besef dat ik niet veilig sta. Aan de droge kant staan lege schuren en daar ga ik tussen staan. Zo kan ik het ook zien. Tot één van de reusachtige zolen met een boog naar beneden komt en vlak voor me naast de schuur in de modder zuigt. Hij zakt nog een beetje door z'n poten en drukt met z'n onderbeen een stuk van de muur en het dak in elkaar. Ik moet weg en maak me los van de schuur. Tegelijkertijd komt de poot los en zweeft druipend over me heen en ploft vlak achter me op de grond. Ik schreeuw zo hard ik kan. De machine stopt en er komt een man aanhollen met een vlag. Tijdens de droom moet ik nog twee keer uit alle macht schreeuwen en het eindigt er mee dat ik bevrijd moet worden uit een piramide van witte steen, ijzerwerk en purschuim.

Als ik even in de tuin zit in een vrieskaal zonnetje, wordt ik plots getroffen door het gekoer van een tortelduif. Een waaier van herinneringen veegt over me heen. Het kleine kooitje in de nok van de achtergevel bij een boerderij in ons dorp. Het getraliede voorkantje, waarachter een Turkse tortel heen en weer keert op de deel van m'n opa. De tortels die ik zelf had als kind in de kast van een oud televisietoestel met glasplaat. De tortel uit het kippenhok waar m'n vader een eeuwigheid geleden, mee boven kwam voor m'n slaapdronken kinderogen. In z'n nek gepikt door de kippen, waardoor z'n kleine kopje wankel heen en weer kantelde. Toestemming om 'm af te maken. Mijn wraakacties op de kippen elke keer als ze door het luikje het nachthok in en uit liepen. Dan liet ik de schuif op hun kop vallen.

Nu zitten ze hier in een nieuwbouwwijk van Alkmaar met hun onmiskenbare boventoon-gekoer. Hun temerige geluidjes als ze vliegen, de piepjes in hun vleugels als ze landen. Het zwarte bandje om hun hals wat niet helemaal afsluit.

Als ik met een groep aan het 'theateren' ga, zijn er grote verschillen. Verschil in lef, presentatie en veilig voelen. Durf je voor de groep te gaan staan, kun je je personage zonder relativerend gegiechel neerzetten, durf je je stem en je lijf te gebruiken, kun je bezig zijn met je verbeelding i.p.v. met het publiek, voel je je veilig. Verschillen die vast wel voor een deel zijn terug te brengen op voorrangsdorp of achterstandswijk, op de culturele achtergrond van het gezin of misschien zelfs opleidingsniveau. Maar absolute hoofdoorzaak is de cultuur in de klas. Zijn ze gewend om zulke dingen te doen, wordt het aangemoedigd, is het dagelijkse kost, wordt het gewaardeerd, voelen ze zich veilig!

Het is soms gekmakend dat een flink aantal leerkrachten daar nog steeds geen benul van heeft. Niet lijkt te beseffen hoe belangrijk een veilige grondhouding is voor èlk kind, voor elk mens. Dat zo'n leerkracht geen enkele weet lijkt te hebben van de eenvoud van handeling, die daar enorme verbetering in kan brengen.

De deur zwaait piepend open. Een vrouwtje met piekerig haar schuifelt naar binnen. Perfect geverfd piekhaar. Ze moet er niet ouder uit zien dan een jaar of zestig. Ze werpt korte blikken op de andere aanwezigen en koerst blazend naar het tafeltje in de hoek. Alsof ze een hele zwangerschap weg moet puffen. Haar wangen en neus zijn blauw dooraderd. Het is een heel gedoe voor haar jas over de stoel hangt en ze zich eindelijk aan tafel heeft laten zakken. Het ritmisch geblaas met volle wangen vertraagt een beetje en ze veegt iets weg.

De deur piept weer open. Ze heeft aan een halve blik genoeg:"Shit, shit, SHIT!". Een man komt binnen, groet vriendelijk rond en neemt stil tegenover haar plaats. Ze bestellen allebei een koffie en een borreltje. Als ze een sigaret opsteekt krijgt ze een benauwende, rochelende volle longhoestbui. Slikkend en happend naar teugjes lucht herstelt ze zich.

Al voor ik opsta zit m'n hoofd vol werk. Mailtjes, scripts, offertes, persberichten, telefoontjes, vergaderingen, plannen, enz.

En dan loop ik op een gewone doordeweekse dag met twee cameraploegen in Krommenie. Drie jongeren maken een portret van Ruben Hoeke, twee anderen filmen de filmers. Een wandeling door Ruben's jeugdherinneringen, met zijn ouderlijk huis, z'n school, het trapveldje, z'n vrienden, de repetitieruimte en z'n verhalen. Over muziek, voetbal, carrière en kattenkwaad. Over z'n bekende vader en de keren dat hij mee mocht naar een optreden.

Maar het meest intiem en aangrijpend wordt het toch als hij thuis z'n piepkleine zoontje uit de kinderwagen tilt. Dan staan camera's en harten op scherp. Dan raken de filmers echt betrokken. Een frommelig klein mensje en een vertederde vader. Beroemd zijn en werk spelen helemaal geen rol meer. Hier gaat het in wezen om. Dit is wat er echt toe doet.

Geen gezoek naar een passend cadeautje. Geen rijmelarij met diepzinnige of plagerige ondertoon. Geen surprise in de late uurtjes van de laatste avond. Geen voldaan gevoel voor het slapengaan. Geen omzichtige inpakkerij voor de fietstocht door regen en wind.

De kinderen voor achten al in school met grote geheimzinnige vuilniszakpakken. Twee poortwachters bij de klassedeur. Eén voor één naar binnen, rondspiedend uit het plastic halen en voordelig uitstallen. Glimmende ogen, rooie wangen. Allemaal in de kring met de traditionele verbazing over de knutselkwaliteit. Flauwe grapjes over zenuwen en gelovigheid. Zingen, voorlezen, speuren naar de gever, chocolademelk, twee en een half uur uitpakaandacht. Verlegen voor de Sint en het heerlijke laatste rommelige uurtje snoepen, kijken, spelen en kneuteren.

Ik heb een boekenkastje gekocht. Een mooi, massief houten kastje met glas in de deurtjes. Dus de afgelopen dagen al m'n boeken weer eens zorgvuldig gescreend. Welke boeken wil ik ècht bewaren. Welke komen in aanmerking voor m'n kastje. Dat zijn er niet zo veel. Daarom kan het kastje ook klein zijn. Veel boeken kunnen na lezing wat mij betreft direct weer weg, één keer was genoeg. Een kleine harde kern wil ik houden. Die uitverkorenen staan nu schoon en rechtop achter de deurtjes. Ik wist niet dat ik daar zo van zou genieten. Op één of andere manier komt zo de waarde tot uitdrukking. Geen stof en vettigheid meer, geen oneerbiedige stapels op, naast en onder de tafels, maar een met zorg ingerichte collectie van dierbare exemplaren.

De Groene Zwaan. Een aangename kruising tussen een historisch, Luthers kerkje en een verveloos jeugdhonk. Het is vooral een ruimte en wel een ruimte waar van alles kan. Vanavond is het literair café en het is stampvol. Vol tot op het balkon. Op het podium een los en sfeervol arrangement van stoelen, schemerlampje, glazen water en een ouderwetse platenspeler. Centraal een oude schoolbank met microfoon en leeslamp. Een bont gezelschap van lokale helden en andere mensen met schrijversambities leest hun verhalen en gedichten voor. De jongste is 12, de oudste 92. Het wordt een verrukkelijke avond met rijp en groen, abstracte vertelsels, sappige dorpsverhalen, schools intellect en doorleefde wijsheid. De aandacht van het publiek is intens. Een wedstrijd als deze betrekt een onvermoed grote hoeveelheid mensen via allerlei vertakkingen bij deze verhalen. Familie die nooit iets zag in schrijfsels die nu prijswinnend blijken. De jongen uit de straat die de hele zaal inpakt met zijn sappige verhaal en zijn smakelijke voorleesstijl. Complimenten, schouderklappen en opstekers, die weer stimuleren tot een nieuwe golf van schrijverij.

In Hilversum zit ik tegenover ICC-ers i.o. (Ja, ja, het onderwijs kan er ook wat van met afkortingen.) Leerkrachten die een opleiding volgen tot intern cultuurcoördinator binnen hun school.

Een m.i. te groot aantal wekt de indruk dat ze een paar euro hebben gekregen om een vakantiecadeautje te gaan kopen. En nu staan ze met hun portmonneetje voor de toonbank om te kijken wat daar allemaal voor kan.

Geld als uitgangspunt en als beperkende factor.

Dáár zou ik nog wel graag eens met ze over in gesprek willen gaan.

Ze zijn per slot van rekening straks de ambassadeurs van cultuur in hun eigen school. Cultuur kan als één van de meest essentiële vakgebieden binnen de school worden beschouwd. De essentie van het mens-zijn is gevat in alles wat met cultuur samenhangt. Tenzij je dat als school anders wilt zien!

Het is m.i. niet zo dat een beperkt budget iets is wat je overkomt, maar dat het gevolg is van een bewuste keuze. Een kwestie van prioriteit. Als het goed is, bepaal je als team wat belangrijk is in je onderwijs en stem je daar de budgetten op af. Dat helpt ook om de aanbieders te benaderen vanuit visie en inhoudelijke wensen. Daar baseer je je keuzes op en pas dan kijk je hoe dat te realiseren is.

Dat vergt een andere houding, opstelling, inzet en uitstraling.

Eigenlijk kom ik ook uit een achterlijke cultuur. Ik had het me nog nooit zo gerealiseerd, maar vanmorgen herinnerde Wilders me aan mijn 70-er jaren. Een stille jongen uit een ver, vreemd Veluws dorpje, dichtgeplakt met krantenpapier. In de grote stad botsten mijn gereformeerde vanzelfsprekendheden hopeloos met de opvattingen van mijn niet-begrijpende klasgenoten. Schepping, zondagsviering, vloeken, Gods almacht, seks voor het huwelijk, niet te volgen die jongen. En dan was ik weliswaar opgegroeid met dialect, maar ik kon gelukkig ook Hollands. Doorleren was een uitzondering geweest, maar gelukkig had ik inmiddels ook goede kansen op een diploma en een baan. Ik was niet bepaald hip, maar gelukkig klopte m'n huidskleur wel. Toch voelde ik me lang buitenstaander en werd door sommige meiden als een beschermde diersoort behandeld.

Vandaag de hele dag rond gekard op Neêrlands snelwegen. Van ervaren kilometervreters heb ik al vaker gehoord dat je van alles meemaakt onderweg en dat blijkt waar. Bij Gorinchem duikt er in mijn spiegel een knalgeel Mercedesbusje op ddt met hoge snelheid op me afstormt. Ik ben net begonnen met het inhalen van een vrachtwagen, maar moet dat rustig aan doen vanwege auto's die voor mij hetzelfde doen. De bus zwaait rechts om me heen en duikt tussen mij en de vrachtwagen. Ik moet flink sturen en remmen om niet geraakt te worden. Als hij de vrachtwagen voorbij is kan hij niet verder, duikt naar rechts de vluchtstrook op en haalt twee vrachtwagens rechts in. Dan weer naar links zo de inhalende rij in, waardoor de hele bende op de rem moet. Achter mij stormt een tweede auto aan en wil zich tussen mij en de vangrail in wringen terwijl hij stevig op z'n toeter hangt. Wat is dit? Ben ik terecht gekomen in een achtervolgingsscène van de penose? Ik rijd nog steeds naast de vrachtwagen dus kan niks. Ook deze figuur zwaait achterlangs via de vluchtstrook de vrachtwagen voorbij. Dan zwiept ineens ook de bus naar rechts en verdwenen zijn ze allebei?!

Op de uitrit van de parkeerplaats in Wormerveer staat een heel klein autootje met een hoogbejaard echtpaar. Mevrouw staat niet dicht genoeg bij de stopstreep en we krijgen minutenlang geen groen licht. Dan rijdt ze iets verder, maar er gebeurt nog steeds niets. Meneer stapt moeizaam uit en maakt een wanhopig gebaar naar de auto's achter hem. Hij schuifelt naar mijn raam en begint net te vertellen dat het rood blijft, als achter hem het licht op groen springt. Zo snel zijn oude benen hem dragen kunnen rent hij terug en stapt snel in. Oranje. Mevrouw trekt toch op. Eén moment zie ik horrorscenario's van een omhooggesmakt miniatuurautootje, maar ze blijft aarzelend staan op de strook tussen fietspad en rijbaan. De deur van meneer is nog steeds half open. Ik rijd dicht op de stopstreep en deze keer zijn we eerder aan de beurt. Mevrouw trekt stevig op en draait met een wijde boog naar links de weg op. De deur zwaait verder open en ik zie een schouder en een hoofd met wapperend wit haar tergend langzaam naar buiten kantelen. Mevrouw ziet het gevaar, maakt een slinger en meneer is weer binnen, de deur gaat dicht.

Voor mij rijdt een blauw Fiatje met een springerige paardenstaart achter het stuur. We staan in de file en kruipen langzaam vooruit. In haar spiegel zie ik donkere ogen af en toe in mijn richting kijken. Spannend. Naast mij schuift een grotere auto langzaam ons voorbij. Hij is één en al aandacht voor de paardenstaart. Ook zij kijkt een aantal keer naar links als hij voorbij rijdt. Dat is wel leuk in de file. Net als in de trein kun je mensen zien en zelfs contact maken. De linkerrij zakt weer af en ik krijg de man weer in beeld. Hij zit te prutsen aan z'n rechterdeur, zo lijkt het. Als hij weer naar voren gaat zie ik op het laatste moment een kaartje tegen het raam verschijnen. Met stift staat er een telefoonnummer op geschreven. Zij schiet in de lach, haar staartje duikt voorover en danst dan vrolijk van links naar rechts. Daarna verdwijnt hij uit beeld. Als ik haar minuten later voorbij rijd heeft zit ze gelukzalig voor zich uit te glimlachen.

Straks juryoverleg voor de Rijper Verhalenwedstrijd. De afgelopen weken allerlei verhalen en gedichten gelezen die geschreven zijn door mensen van 12 tot 92. Indrukwekkende gebeurtenissen, kleine dagelijkse dingen, science fiction, fantasie van alles zit er tussen. Wat ik dan heb, is dat ik nieuwsgierig wordt naar de mens achter het verhaal. Wat voor iemand is dat? Waart ligt de grens tussen realiteit en fictie? Een eigen belevenis misschien? Lees ik tussen de regels door dat ze eigenlijk in het echt een andere afloop had gewenst? En waarom schrijf je het op?

Wij moeten een rangorde aanbrengen. Dat wordt nog lastig. Gelukkig komt ieders verhaal en gedicht in een Rijper bundeltje te staan, dus eeuwige roem valt ieder ten deel.

Zowel zaterdag als zondag een volle zaal. In beide gevallen met Samba Salad samen. Beide keren een heleboel kinderen die er zin in hebben. Maar zaterdag als Sint en zondag als piraat en dat maakt een groot verschil. Als Sint is er toch een bandbreedte waarbinnen ik moet blijven vanwege de verwachtingen die vooral de volwassenen hebben. Als piraat kan ik los. En als er dan ook nog allerlei andere uiteenlopende creatievelingen op het podium rondhupsen, die ook improviseren dat het een lieve lust is. Dan ga ik voor de piraat. Zingen, springen, dansen, schreeuwen, spannend, bang alles mag en kan. Lekker spelen.

Toen ik 16 was speelde ik Sinterklaas op mijn oude, lagere school. Mijn broer was er net een jaar van af en speelde Zwarte Piet. Vreemd eigenlijk om ons daar voor te nemen. Was het een bizar experiment in geloofwaardigheid of hadden ze geen alternatief? Een paar momenten zijn me bijgebleven. Ik kreeg een kussen op mijn rug om er nog krommer en ouder uit te zien. Achterover gevouwen in een Volkswagen kever om m'n mijter niet te verliezen. M'n zusje uit de 5e die ik tegenkwam in de gang en die heel beleefd 'Dag Sinterklaas' zei. M'n jongste zusje uit de 1e die 's avonds van tafel huppelde en terugkwam met de zwarte schoenen van m'n vader: "Sinterklaas had precies zulke schoenen". Verder ben ik alles kwijt.

De camera beïnvloedt ons leven ingrijpend. Elke dag zijn daar voorbeelden van te ervaren. Al jaren werk ik regelmatig met jongeren en film. Eén van de leerpunten is het bewust worden van de manipulatieve kracht van film. En dan vooral van de montage. Je hebt iets gedraaid, maar wat laat je zien en wat laat je juist weg. Hoe plak je het in elkaar en welke muziek zet je eronder. Onthutsend om te ontdekken welke verschillende boodschappen je kunt maken van hetzelfde materiaal. Maar je kunt er ook enorme lol mee hebben.

Gisteren komen twee meiden van 17 met een CD-tje naar me toe. Er staan een paar filmpjes op zeggen ze. Ik moet maar even kijken of het wat is. Vervolgens krijg ik een collage van verrukkelijke, creatieve, gekkigheid voorgeschoteld waar ik helemaal vrolijk van wordt. Deze meiden hebben de camera ontdekt als middel om van de gewoonste dingen iets leuks te maken. Spelenderwijs met lappenpoppen, waterflesjes, tandenborstels en een klein broertje, ontdekken en gebruiken ze allerlei middelen en technieken. Het plezier spat er af. En reken maar dat het hun eigen creativiteit ook nog eens een boost geeft.

Afgelopen zaterdag stond er een artikeltje in de Volkskrant over het Finse onderwijs. In het hart stond:"Ons systeem is gebaseerd op vertrouwen, niet op controle." Dat hakt er in bij mij. Het is sinds jaar en dag mijn motto, maar dat dit wordt uitgesproken door iemand van het ministerie van Onderwijs is heftig. Een systeem waarbij de inspectie is afgeschaft. Waarbij directeuren en leerkrachten zelf verantwoordelijk zijn voor hun onderwijs. Waar schooltijden niet zijn voorgeschreven en massa's andere regels achterwege zijn gelaten. Het enige dat wordt voorgeschreven is een minimum van wat leerlingen aan het eind van de school moeten kunnen en kennen en hoe je dat bereikt, is je eigen verantwoordelijkheid. Dat zal schelen in formulieren, tijd en energie. En volgens de Finse verhalen kun je met die tijd en energie weer hele zinnige, bevredigende dingen doen.

Dit oproepje heb ik vandaag in drie grote dagbladen gezet. Bestaat ie nog, de gelukkige leerkracht. Soms krijg ik de indruk dat een steeds groter deel bestaat uit loonslaven in een productiebedrijf. Of is dat het juist wat gelukkig maakt. De afgelopen maand heeft 'de gelukkige klas' veel lezers in gesprek gebracht. Wat mij opvalt is dat de klas er vooral een stuk gelukkiger van wordt als de leerkracht lekker in z'n vel zit. In Finland schijnen leerkrachten veel gelukkiger te zijn, morgen start de commissie Dijsselbloem om alle onderwijsvernieuwing te wegen, maar wat vindt de gelukkige leerkracht zelf. Wat maakt zulke leerkrachten gelukkig en wat bedreigt dat geluk.

Kom ik toch weer aan de rand van dezelfde valkuil te staan. Een vol hoofd. Letterlijk, alsof er een beetje overdruk onder m'n schedeldak ontstaat. Wel fijn dat ik het kan voelen als ik er op let, want ik weet inmiddels dat het mijn signaal is voor oververmoeidheid. Vier avonden weg, 's morgens rond zes uur aan de slag en vooral veel creatief werk. Creatief werk vind ik het moeilijkst te stoppen. Het is leuk. Bij het andere werk kan ik de knop inmiddels aardig goed omzetten. 's Avonds als ik stop, maar ook 's morgens als ik vroeg wakker ben. Bij creatieve uitdagingen ploppen er toch allemaal vondsten en ideeën op die ik ook nodig heb en dus maar gauw even op ga schrijven. En dan ben ik zo weer een uurtje verder.

Maar vandaag heb ik geen afspraken en ook het komend weekend is nagenoeg leeg. Nog even een uurtje de meest dringende dingen en dan lekker niks. Ontbijtje, krantje en naar buiten.

De laatste tijd hoor ik regelmatig jongens tussen de 15 en 19 vertellen dat ze 'draaien'. Muziek verzorgen op feestjes. Nummers mooi achter elkaar zetten en als het kan mixen. Het kan met CD's, maar het allermooiste is met èchte draaitafels. Dat is het hoogst haalbare. Van de week was ik ook in een appartementje waar de volwassen heer des huizes twee draaitafels met een mengpaneel ertussen in de kamer had staan. Nou heb ik zelf op zolder ook nog een draaitafel staan. Een hele goeie zelfs. Zorgvuldig uitgezocht toen ik net twintig was. Ik heb ook nog een doos van die glimmende, kwetsbare vinyl schijven. Volgens Cor, de grootste geluidsfreak die ik ken, is er niks mooiers dan het geluid van de vinyl plaat met een goeie naald in de uitgebalanceerde arm. Een onvergelijkbare dynamiek. Een paar jaar geleden had ik daarom het spulletje weer beneden in de kamer gezet. Inderdaad, best mooi. Maar het spetterde en kraakte weer als vanouds en na elke kant weer het ritueel van opstaan arm eraf, plaat draaien, arm erop. Ik hoor het verschil ook niet echt. Dan is de CD wel stukken handiger. We hebben trouwens zelden muziek meer aan staan.

Toch krijg ik een warm gevoel als ik die jonge gasten zo enthousiast over zo iets ouds hoor praten.

In de hal van de scholengemeenschap is het warm en vol. Ik kijk zoekend rond naar het groepje dat vanmiddag mee gaat om te filmen. Twinkelende ogen en onderdrukt gegnuif vanwege die lange vreemde in z'n druipende regenpak met cowboyhoed. Bij de balie staan een paar pubers met jassen aan. Zij blijken het te zijn. Eén heeft geen jas, maar alleen een T-shirt met een fleece. Jelger heet ie. Hij 'wist niet dat het zou gaan regenen'. Niemand heeft regenkleding. Nu heb ik zelf ook het land aan een regenpak. Bij miezer wordt je natter met dan zonder en vaak wordt het weer droog als je hem net aan hebt. Maar als het ècht regent.....

Het is een kilometer of zes. Tegen de wind in. Het gaat steeds harder regenen en al een paar keer krijg ik de vraag of het nog ver is. In het filmhuis blijkt Jelger nat tot op z'n vel, maar z'n T-shirt trekt hij niet uit.. Hij huivert en krijgt er veel aandacht mee, maar tussen de meiden mag hij toch niet zitten. Ze hebben het trouwens allemaal koud.

Dat gaat niet meer goed komen met ons appelboompje. Zeven jaar geleden kochten we hem voor ons nieuwe tuintje. Een veelbelovende Benoni-spriet. Ik zag het al helemaal voor me. Wijd uitgespreide, knoestige takken met gefilterd licht en dicht tegen elkaar de zachtrode, sappige appels. Van een oude fruitteler heb ik ooit geleerd dat je de mooiste resultaten krijgt met het neerbuigen van de takken met een touwtje. Dat zag er niet uit, dus ik heb de touwtjes weer losgemaakt en ben met de snoeisnaar begonnen de gewenste vorm te maken. Te rigoreus. Het boompje reageerde na zo'n aanval van mij met een hoop verticaal lot, dat steeds weer uitgroeide tot een recht overeind staande bos punktakken. Nu staat hij alweer als een ballerina met enigszins gespreide armen, een metershoge onnatuurlijke bos sprieten omhoog te houden. Er hangen nog steeds geen appels aan, maar ik meen toch blosjes van gêne te zien.

En nu. Blijven snoeien? Alsnog buigen? Of rooien, verstoken en opnieuw beginnen.

Het gaat niet goed met de mus in Nederland. Zeggen ze. Waar het vroeger nog een algemeen voorkomend vogeltje was, zie je hem nu bijna niet meer. De wijken en huizen zijn niet rommelig genoeg meer. Te netjes, te goed opgeruimd, te veel tuinen met tegels. We moeten onze tafelkleedjes weer buiten uitkloppen zegt meneer Bril.

Eén van de hoofdpersonen zit op de rugleuning van een stoel. In de serre van Westenwind (voorheen De Boei) in Egmond aan zee. Buiten giert de wind en stuift het zand door de straat, binnen is het knus en warm. De jonge dame volgt met haar kraaloogjes nauwlettend wat er met de koekjes op tafel gebeurt. Met korte trekkende beweginkjes is haar eenvoudig maar mooi getekende lijfje voortdurend alert. Natuurlijk is er overvloed. Kruimels die vallen, een aardige mevrouw die probeert te lokken. Kinderen die knoeien. Een rijke dis. Dan heeft ze genoeg. Ze roetsjt een rondje door de zaak, remt even onder de bewegingsmelder door en vliegt dan door de openschuivende buitendeuren de storm in. Er zijn er meer die dat kunstje flikken zegt de ober. Ze komen en gaan naar believen.

De ernstigste stormwaarschuwing sinds 30 jaar. Dijkbewaking en thuis blijven. Misschien moet ik toch een praam kopen om onder mijn woonwagen in te graven. Of is dit het moment om naar het oosten van het land te verhuizen. Sinds 1988 ben ik bewust bezig met klimaatverandering. Toen nog in de Milieugroep Bergen. We kregen voor elkaar dat de Gemeente Bergen ons contract ondertekende en klimaatverbondsgemeente werd. Zouden ze dat zelf nog weten? De huidige aandacht hadden we toen nog niet durven dromen, maar er gebeurt nog steeds niks essentieels. Lapwerk.

Vanmiddag start er een actie om de Bergerpolder groen te houden. Ook al een 20 jaar oude strijd van mensen die taaier zijn dan ik.

Ik zit inmiddels in een aantal grotere projecten. D.w.z. projecten waar ik niet meer de enige katalysator aan tafel ben. Meerdere creatieve gangmakers met ideeën en visioenen. Grote groepen hebben een eigen dynamiek. Het lijkt voort te komen uit de drang van de deelnemers om samen meer te zijn dan de som van de leden. Het is verrukkelijk, daadkracht, dadendrang en enthousiasme. De plannen en ideeën rijzen de pan uit. Het wordt niet alleen groot, het wordt groots. Voor mij uiterst leerzaam. Ook om in die hectiek goed voor ogen te houden wat mijn insteek is in het project. Trouw blijven aan die uitgangspunten die ik zelf essentieel vind en merken dat de groep meebeweegt naar een vorm waarin dat kan. Benieuwd hoe dat allemaal uit gaat pakken.

Het is te koud geworden om 's morgens nog buiten te zitten. Dus zit ik weer binnen voor mijn vaste half uurtje stilte. Toch is dat fundamenteel anders. Ik ben weer buitenstaander. De appelboom staat te zwiepen in de wind. De bosrank verkleurt. De vuilboom is van boven al bijna kaal. In de luwte van het huis dwarrelen blaadjes. De laatste restjes kleur vallen naar de grond. Grijze wolkenluchten jagen door het vale ochtendlicht. Het is allemaal kijken. Ik glip toch even naar buiten en laat me in de klamme rieten stoel zakken.

En dan verandert alles in drie-dimensionaal. De blaadjes vallen om me heen, de wind trekt aan m'n haren, ik maak er deel van uit. Nu hoor ik het geruis van de wind in het blad, de mezen af en toe wat zeggen en de muizen scharrelen en piepen. De geuren zijn fris, gestoken scherp, zilt bijna. Ze overheersen de weeë geur van de herfst. De kou kruipt tegen m'n benen en in m'n lijf. Er vallen spatten op mijn handen en gezicht. Ik moet weer naar binnen. Achter het glas, verlangend naar de echte wereld.

Stil sta ik achter de zware, eikenhouten deur van het schuilkerkje aan het Fnidsen. Buiten op straat hoor ik de jeugd hun fietsen wegscharrelen. Ze zoeken naar de ingang tot er één ontdekt dat de poort op een kier staat. Stommelend, kletsend en een tikje onzeker komen ze in de richting van de kerkdeur. Aarzelend stappen ze het halletje in. Van binnen uit de kerk klinkt orgelmuziek. Lang en zwart richt ik me op als de koster van twee eeuwen geleden in een steil kostuum. De eersten komen langs me heen en loeren de kerkruimte in. Steun zoekend bij elkaar doen ze de deur verder open. Schrik golft door de groep als ze me zien. Zwijgend leg ik m'n vinger op m'n lippen en loop tussen de groep door. Zorgvuldig verken ik de halfdonkere ruimte, waar de orgelmuziek nog steeds tot boven in het ronde gewelf klinkt. Ik wenk ze mee en ga ze uiterst behoedzaam voor door weer een andere deur, een gangetje in. De vertelworkshop van Rondje Cultuur is begonnen.

Vandaag gaat de jongste op eigen benen staan. Het busje staat voor, het gereedschap staat klaar. Dozen en zakken staan te wachten. Alweer een mijlpaal. Toch een tikje melancholie. Voorbij is de tijd van vanzelfsprekend dichtbij. Voorbij de kans om tussen neus en lippen door te vaderen. Wat een kansen heb ik laten liggen. Wat had ik nog niet allemaal meer kunnen doen, willen doen, willen zijn. Het is niet anders, het gaat verder. Zo vertrekt ieder jong met z'n eigen rugzak, goed gevuld of niet, om het zelf verder te doen.

Lekker samen sjouwen, samen rijden, samen kletsen. Zulke dagen worden de pareltjes. Ik heb er zin in en ik zal het er mee moeten doen.

Vanmorgen al anderhalf uur in bed gewerkt. Gewoon te vroeg wakker en dan lekker op m'n rug de items voor de komende dag doordenken. In deze tijd van het jaar starten de grote projecten op. Er moet een thema komen, een perspectief, een rode draad, een plaats van handeling enz. Dat verzin ik niet alleen. De spelers en andere betrokkenen denken mee. We improviseren wat, praten, noteren wat goed is enz. Steeds meer materiaal, mogelijkheden, capaciteiten, kansen, talenten die nog als puzzelstukjes in de lucht hangen. Inmiddels durf ik er op te vertrouwen dat er in die toenemende verdichting altijd weer een soort kritisch moment optreedt, waardoor er ineens een structuur ontstaat. Nog steeds hetzelfde materiaal, maar er ontstaat een ordening. Door een vonk, een idee, een aanleiding dwarrelen alle stukje ineens op z'n plaats en ontstaat er een samenhangend geheel waar alle delen in blijken te passen. Vanmorgen gebeurde dat bij twee projecten terwijl ik nog in bed lag.

Ze hoorden er voor het eerst van in hun jeugdhonk. De mannûh. Drie opgeschoten gozers, die met van alles overhoop liggen en al een hoop gezeik achter de rug hebben. Het leek hen wel wat, zo'n filmproject. Een kunstenaar ontmoeten en daar een portret van filmen. Ze hadden zelf ook nog wel een hele goeie kunstenaar op het oog, maar het kwam er niet van hem te vragen. Bij de introductie waren ze enthousiast. Eén bleek er erg handig met de camera, de tweede was verbaal heel sterk en de derde wilde graag monteren. Het maakproces was uitermate moeizaam. Afspraken gingen niet door, vergeten, werk, school, problemen, kapotte bromfiets, geen zin enz. Maar als ze eenmaal ter plekke waren, met een huurauto, een camera en hun onbevangenheid, dan gebeurde er iets moois.

Gisteren was de première. Hun filmpje als één van de zeven Ze hadden succes. Twee werelden die elkaar verbaasd en soms onbegrijpend ontmoetten. Een prachtig, authentiek portret. Het publiek genoot. Het ene lachsalvo na het andere. Meerdere keren spontaan applaus tijdens de film. Een ovatie tijdens de aftiteling.

Je ziet 't aan het licht, lager, kouder, blauwer. Het geel, rood, bruin van blad, gras en groen. Het geluid is bedrieglijk. Soms slaat er een merel alarm alsof het voorjaar is. Maar het meest onmiskenbaar zijn de geuren. Als je naar buiten stapt is het overal. Die zware geuren, die op een aantrekkelijke manier naar vergankelijkheid ruiken. Soms een zweem in de lucht, soms bedwelmend. Gemengd met het ijle vocht van mist en spinnenwebben. Het is echt weer herfst.

Gisteren fiets ik door de polder naar Groet en ineens komt er dan zo'n geur binnen waarbij al m'n zintuigen op scherp springen. Ik realiseer me nog net dat het van een schoongemaaide slootkant komt, maar daarna ben ik in een andere tijd. Flarden van jeugd, spelen, stekelbaarsjes, schepnet, natte sokken. Meer dan een herinnering. Ik zit er midden in. Verbijsterend realistisch, als in een tijdmachine.

De ernstigste ziekte van deze tijd is 'druk'. Bij bijna elke begroeting komt het naar voren: 'druk-druk-druk'. Het is een statussymbool, een dooddoener en een diagnose. We hebben gewoon een veel te volle kop en een veel te volle agenda. 's Morgens onder de douche vragen we ons al af of we nou al ingezeept hadden of niet. Hele uren, dagdelen gaan op zwart in ons geheugen, omdat we ze niet bewust hebben meegemaakt. De eerste reflex als iemand ons iets vraagt is 'nee'. Steeds meer e-mail blijft onbeantwoord. Familie en vrienden zien we veel te weinig. Het is letterlijk en figuurlijk een levensbedreigende ziekte.

Er is ook maar één bevredigende remedie: kiezen. Keuzes maken en met een gerust hart alles wat overtollig is schrappen. Ruimte maken voor wat wezenlijk is. Tijd om nutteloze dingen te doen, te niksen en te verwonderen.

Vanmiddag is er in de stad een grote meubelbeurs en ik zit te dubben of ik daar heen zal gaan of niet. Als klein meubelmakertje voel ik me daar altijd een beetje ontheemd. Het is wel altijd weer heel leuk om andere mensen uit het vak te ontmoeten en te kijken waar ze mee bezig zijn geweest, welke kant ze op denken, welke visies ze hebben. En stiekem denk ik dat het ook goed voor me is als ik daar door alle klandizie gezien wordt. Aan de andere kant denken ze daar vaak veel groter dan ik. Grootschalig. Veel klanten bedienen, zoeken naar een 'one-size-fits-all'. Ik voel me toch veel lekkerder bij het kleinschalige maatwerk. Een stoel is als een jas, als ie niet lekker zit blijft ie toch in de kast hangen. En er hangen al zo ontzettend veel zelden gebruikte dingen in de kast. Vanmiddag duik ik toch weer lekker m'n werkplaats in. Ik ben bezig met een heel mooi kastje voor een klant die precies weet wat ie wil. Hij komt ook steeds even kijken. Een uitdaging. Ik heb er nu al zin in.

Een heerlijke, lange week herfstvakantie. 's Morgens werken en 's middags lekker lui uitjes, etentjes en ander lichtzinnig vermaak. En wat blijft me dan het meeste bij? Het interview met Herman Finkers in de Volkskrant. De man die jaar in jaar uit succes heeft en volle zalen trekt en het steeds ongelukkiger als een tredmolen ervaart. Volgens z'n vriend Willem Wilmink is het prachtig allemaal, maar zou hij iets meer van zich zelf moeten laten zien, meer deurtjes openen. Finkers stopt. Maar de grote kentering komt als hij hoort dat hij kanker heeft. Dan lijken z'n zintuigen ineens stukken beter te werken en komt er rust. Een rust die tot op de dag van vandaag is gebleven. "Als ik dit niet erg vind, wat moet ik dan nog wel erg vinden".

Wat is het geheim van die rust. Moet je daar eerst kanker voor krijgen of is dat geheim ook anders te ontdekken.